Ngành Mạng máy tính và truyền thông dữ liệu có bị AI thay thế không?

Ngành Mạng máy tính và truyền thông dữ liệu có bị AI thay thế không? Khó thay hết. Chỉ số chống AI của ngành là 51/100, mức trung bình: việc cấu hình theo mẫu đang dần được tự động hoá, còn lắp đặt, xử lý sự cố tại chỗ và chịu trách nhiệm khi hệ thống gặp sự cố vẫn cần người.

Nói cách khác, AI sẽ đổi cách người làm mạng làm việc nhiều hơn là xoá bỏ công việc. Bị ảnh hưởng không có nghĩa là mất việc.

Chỉ số chống AI 51/100 nghĩa là gì?

Đó là điểm chúng tôi tính từ báo cáo ILO Working Paper 140 (2025) của Tổ chức Lao động Quốc tế. Điểm càng cao, nghề càng khó bị AI tạo sinh làm thay; 51 nằm ở khoảng giữa.

Cách tính gọn trong ba bước:

1. ILO chấm mỗi nghề một điểm từ 0 đến 1, là trung bình điểm các đầu việc trong nghề. Điểm 1 nghĩa là đầu việc đó AI tạo sinh có thể làm thay hoàn toàn.
2. Chúng tôi ghép năm nghề chính của ngành với mã nghề quốc tế ISCO-08 gần nhất, rồi lấy trung bình: (0,52 + 0,57 + 0,43 + 0,48 + 0,43) / 5 = 0,486.
3. Chỉ số chống AI = làm tròn(100 × (1 − 0,486)) = làm tròn(51,4) = 51.

Kỹ sư điện toán đám mây là hướng cần học thêm nên không đưa vào phép tính. Chi tiết cách ghép nghề và giới hạn của phương pháp có ở trang phương pháp.

Từng nghề của ngành bị ảnh hưởng ở mức nào?

Ba nghề ở mức 2/4, hai nghề ở mức 3/4 (mức 4/4 là bị ảnh hưởng nhiều nhất). Nghề càng thiên về văn phòng, cấu hình, tài liệu thì mức càng cao.

• Kỹ thuật viên mạng và hệ thống: mã ISCO-08 3513, Kỹ thuật viên mạng và hệ thống máy tính (điểm 0,43; mức 2/4).
• Kỹ thuật viên vận hành công nghệ thông tin: mã ISCO-08 3511, Kỹ thuật viên vận hành công nghệ thông tin và truyền thông (điểm 0,43; mức 2/4).
• Kỹ sư viễn thông: mã ISCO-08 2153, Kỹ sư viễn thông (điểm 0,48; mức 2/4).
• Kỹ sư mạng: mã ISCO-08 2523, Chuyên gia mạng máy tính (điểm 0,52; mức 3/4).
• Quản trị hệ thống: mã ISCO-08 2522, Quản trị viên hệ thống (điểm 0,57; mức 3/4).

Điều đáng để ý: người làm tại chỗ với thiết bị thật ở mức thấp hơn người chủ yếu ngồi trước màn hình cấu hình và viết tài liệu. Trang ngành ghi rõ điểm này ở mục cần cân nhắc: kỹ sư mạng và quản trị hệ thống ở mức 3/4 vì nhiều việc cấu hình đang được tự động hoá.

AI đang làm được những việc gì trong nghề mạng?

Chủ yếu là việc có mẫu, có tài liệu, lặp lại. Đây là những việc trước đây tốn nhiều giờ của người mới vào nghề.

• Viết cấu hình theo mẫu cho thiết bị mạng khi được mô tả yêu cầu.
• Giải thích một thông báo lỗi, gợi ý lệnh kiểm tra.
• Tóm tắt nhật ký hệ thống dài hàng nghìn dòng, chỉ ra đoạn đáng nghi.
• Viết nháp tài liệu hướng dẫn, quy trình, báo cáo sự cố.
• Viết kịch bản nhỏ để kiểm tra hàng loạt thiết bị.

Một ngày làm việc ví dụ: trước kia bạn mất cả buổi sáng soạn cấu hình cho hai mươi bộ chuyển mạch ở chi nhánh mới. Nay trợ lý AI soạn nháp trong vài phút, bạn dành thời gian đọc lại, sửa chỗ sai và thử trên môi trường giả lập. Việc vẫn là của bạn; phần gõ lại được rút ngắn.

Việc gì AI khó làm thay?

Những việc cần có mặt, cần hiểu bối cảnh riêng của từng nơi và cần một người chịu trách nhiệm.

• Lắp đặt, đi dây, thay thiết bị trong tủ mạng, trên trần nhà, ở trạm phát sóng.
• Xử lý sự cố tại chỗ khi nguyên nhân nằm ở một sợi cáp lỏng, một ổ điện chập chờn hay một thiết bị quá nhiệt.
• Quyết định trong lúc sự cố: tắt dịch vụ nào trước, báo ai, chấp nhận mất gì để giữ gì.
• Chịu trách nhiệm: khi mạng ngân hàng dừng giữa giờ giao dịch, phải có người ký tên vào quyết định và giải trình.
• Hiểu nhu cầu thật của người dùng: phòng kế toán cần gì, xưởng sản xuất cần gì, và nói lại bằng lời họ hiểu được.

AI có thể gợi ý, nhưng không thể trèo lên trần nhà hay đứng trước giám đốc giải thích vì sao hệ thống sập lúc 2 giờ sáng.

Nên đọc chỉ số này với những giới hạn nào?

Chỉ số là một góc nhìn, không phải lời tiên tri. Có ba giới hạn bạn nên biết.

• Điểm của ILO tính chung cho cả thế giới, không riêng Việt Nam. Tốc độ doanh nghiệp Việt Nam áp dụng AI có thể khác.
• ILO coi mọi đầu việc trong một nghề nặng như nhau. Thực tế, có đầu việc chiếm nửa thời gian, có việc chỉ vài lần một năm.
• Việc ghép nghề của ngành với mã ISCO-08 là ghép gần đúng.

Người học ngành mạng nên làm gì để đi cùng AI?

Học để làm phần AI khó làm, và học cách dùng AI cho phần nó làm tốt. Hai việc này không mâu thuẫn.

• Nắm chắc nền tảng: định tuyến, chuyển mạch, hệ điều hành máy chủ. Không hiểu nền tảng thì không biết cấu hình AI viết ra sai ở đâu.
• Học tự động hoá: viết kịch bản bằng Python hoặc công cụ tương tự để cấu hình, kiểm tra hàng loạt.
• Học điện toán đám mây: trang ngành gợi ý đây là hướng nên học thêm.
• Luyện dò lỗi có hệ thống và giao tiếp khi có sự cố.

Danh sách kỹ năng cụ thể và cách luyện từ năm nhất có trong bài ngành Mạng máy tính và truyền thông dữ liệu cần kỹ năng gì. Nếu bạn từng nghe "học mạng rồi AI làm hết", xem thêm bài hiểu lầm về ngành Mạng máy tính và truyền thông dữ liệu.

Bước tiếp theo, hãy đọc mô tả từng vị trí ở bài ra trường làm gì để xem mình muốn đứng ở phần việc nào, rồi đặt Chỉ số chống AI cạnh lương, học phí và mức độ hợp với bạn trên trang ngành Mạng máy tính và truyền thông dữ liệu.