Ngành Kinh doanh thương mại cần kỹ năng gì? Ba nhóm cần luyện

Ngành Kinh doanh thương mại cần kỹ năng gì? Có ba nhóm: làm việc với người (mở lời, lắng nghe, thương lượng), làm việc với con số (bảng tính, tính giá, theo dõi hàng tồn), và làm việc với công cụ số (bán đa kênh, dùng trợ lý AI). Cả ba đều luyện được từ lớp 12.

Mỗi kỹ năng dưới đây đi kèm lý do cần và một cách luyện cụ thể. Bạn không cần giỏi hết ngay. Chọn hai, ba cái yếu nhất của mình để bắt đầu.

Nhóm 1: làm việc với người

Đây là phần mà trang ngành gọi là "việc cần gặp người", và là lý do Chỉ số chống AI của ngành đạt 58/100. Theo ILO 2025, giám sát cửa hàng và nhân viên thu mua chỉ bị AI tạo sinh ảnh hưởng rất ít, phần lớn nhờ những việc này.

Mở lời và lắng nghe

Nhân viên kinh doanh giỏi hỏi nhiều hơn nói. Họ tìm ra khách thật sự cần gì trước khi giới thiệu sản phẩm.

Cách luyện: lần tới đi mua đồ, thử hỏi người bán hai câu về sản phẩm và nghe hết câu trả lời. Ở trường, nhận vai thuyết trình trong nhóm thay vì để bạn khác làm.

Thương lượng

Bán hàng và thu mua đều là thương lượng: giá, số lượng, thời hạn giao, điều kiện đổi trả. Mục tiêu là hai bên cùng thấy được lợi, không phải thắng bằng mọi giá.

Cách luyện: trước khi mua một món đồ cũ, viết ra mức giá bạn muốn, mức cao nhất bạn chấp nhận, và một điều kiện khác có thể đổi (ví dụ tự đến lấy hàng). Sau đó mới nói chuyện với người bán.

Xử lý phàn nàn

Ở cửa hàng, khách bực là chuyện hằng ngày. Người giữ bình tĩnh, nghe hết, xin lỗi đúng chỗ và đưa ra cách giải quyết sẽ giữ được khách.

Cách luyện: đọc các bình luận chê trên trang bán hàng của một cửa hàng, thử viết câu trả lời lịch sự cho từng cái.

Nhóm 2: làm việc với con số

Người học Kinh doanh thương mại dùng con số mỗi ngày: giá nhập, giá bán, số bán tuần này so với tuần trước, lượng hàng cần đặt.

• Bảng tính (Excel hoặc công cụ tương tự): cộng, lọc, sắp xếp, tính phần trăm, lập bảng tổng hợp. Luyện bằng cách lập bảng nhập, xuất, tồn cho 5 mặt hàng giả định, cập nhật trong một tuần.
• Tính giá và lãi: phân biệt giá vốn, giá bán, lãi gộp; tính xem giảm giá 20% cần bán thêm bao nhiêu để giữ được tiền lãi như cũ. Luyện bằng các bài toán mua bán đời thường.
• Đọc số bán hàng: nhìn một biểu đồ và nói được câu "mặt hàng này tăng vì…". Luyện bằng cách đọc các bảng số trong báo kinh tế và tóm lại bằng một câu.

Những kỹ năng này cũng là chỗ nhiều sinh viên vấp ở năm đầu, như đã nói ở bài Kinh doanh thương mại có khó không.

Nhóm 3: làm việc với công cụ số

Bán hàng giờ diễn ra ở cả cửa hàng lẫn trên mạng. Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) ghi nhận bán lẻ trực tuyến năm 2024 tăng 27%, nên người hiểu cả hai kênh có thêm việc để làm.

Những thứ nên biết:

• Cách một đơn hàng trực tuyến đi từ lúc khách đặt tới lúc nhận hàng.
• Cách viết mô tả sản phẩm rõ ràng, chụp ảnh sản phẩm đủ sáng.
• Cách dùng trợ lý AI để soạn thư chào hàng, tóm tắt báo giá, rồi tự đọc lại và sửa. Trang ngành lưu ý phần soạn báo giá, trả lời khách qua tin nhắn đang được tự động hoá dần; người biết dùng công cụ sẽ làm nhanh hơn, người chỉ làm phần đó sẽ khó giữ việc hơn.

Vì sao phần gặp người vẫn giữ giá trị được giải thích ở bài Kinh doanh thương mại có bị AI thay thế không. Nếu bạn muốn đi sâu hẳn vào mảng số, bài Thương mại điện tử cần kỹ năng gì có danh sách chi tiết hơn.

Kỹ năng cho người muốn lên giám sát, quản lý

Đường lên các vị trí giám sát cửa hàng hay quản lý bán buôn, bán lẻ cần thêm kỹ năng dẫn người:

1. Xếp lịch ca sao cho công bằng mà vẫn đủ người giờ đông.
2. Dạy việc cho nhân viên mới trong vài buổi.
3. Đặt chỉ tiêu vừa sức và theo dõi mà không tạo không khí căng thẳng.
4. Viết báo cáo ngắn gửi cấp trên: chuyện gì xảy ra, vì sao, đề xuất gì.

Cách luyện sớm nhất là nhận việc tổ chức trong lớp, câu lạc bộ: chia việc, nhắc hạn chót, gom kết quả. Các vị trí cụ thể có ở bài ngành Kinh doanh thương mại ra trường làm gì.

Chứng chỉ nào đáng có?

Ngành không có chứng chỉ bắt buộc. Hai loại phổ biến, dễ được nhà tuyển dụng hiểu là chứng chỉ tiếng Anh và chứng chỉ tin học văn phòng.

• Tiếng Anh (IELTS, TOEIC…): có ích cho thu mua hàng nhập khẩu, làm ở doanh nghiệp có vốn nước ngoài. Nếu trường bạn nhắm nhận quy đổi điểm IELTS khi xét tuyển, công cụ quy đổi IELTS giúp bạn ước tính.
• Tin học văn phòng, bảng tính: ví dụ các chứng chỉ Microsoft Office Specialist. Tuy vậy, khi phỏng vấn, người ta thường cho bạn làm bài trên máy thay vì chỉ xem giấy.

Chứng chỉ giúp hồ sơ xin việc đỡ trống. Nhưng một bảng tồn kho bạn tự làm, một lần bán hàng thật có kết quả, thường thuyết phục hơn.

Bước tiếp theo: xem phần nghề nghiệp trên trang ngành Kinh doanh thương mại để biết kỹ năng nào gắn với nghề nào, rồi đọc bài chuẩn bị trước khi học Kinh doanh thương mại để xếp các việc luyện ở trên vào lịch từ lớp 12 tới ngày nhập học.