Kỹ thuật điều khiển và tự động hoá có bị AI thay thế không?

Kỹ thuật điều khiển và tự động hoá có bị AI thay thế không? Khó, vì công việc gắn với tủ điện, cảm biến và dây chuyền thật. Chỉ số chống AI của ngành là 66/100, thuộc nhóm cao trên site; theo ILO 2025, kỹ sư điện và kỹ thuật viên điện gần như không bị AI tạo sinh ảnh hưởng.

AI sẽ làm thay đổi cách người trong ngành làm việc, nhất là phần thiết kế, mô phỏng và viết chương trình. Nhưng bị ảnh hưởng không có nghĩa là mất việc.

Chỉ số chống AI 66/100 nghĩa là gì?

Đó là con số cho biết các nghề chính của ngành ít bị AI tạo sinh làm thay đến đâu. Điểm càng cao, phần việc AI tạo sinh làm thay được càng ít.

Chúng tôi tính từ Bảng A1 trong báo cáo ILO Working Paper 140 (2025) của Tổ chức Lao động Quốc tế. Mỗi nghề có một điểm từ 0 đến 1; điểm 1 nghĩa là đầu việc đó AI tạo sinh có thể làm thay hoàn toàn. Trang ngành ghép bốn nghề chính với mã nghề quốc tế ISCO-08 gần nhất, lấy trung bình điểm, rồi đổi sang thang 100:

• Trung bình = (0,31 + 0,42 + 0,27 + 0,38) / 4 = 0,345.
• Chỉ số chống AI = làm tròn(100 × (1 − 0,345)) = làm tròn(65,5) = 66.

Từng nghề của ngành bị ảnh hưởng ở mức nào?

Bốn nghề nằm ở ba nhóm khác nhau theo cách chia của ILO. Không nghề nào ở mức 3/4 hay 4/4.

• Kỹ sư điện, điều khiển (mã ISCO-08 2151, Kỹ sư điện; điểm 0,31): gần như không bị AI tạo sinh ảnh hưởng.
• Kỹ thuật viên điện, bảo trì hệ thống (mã ISCO-08 3113, Kỹ thuật viên điện; điểm 0,27): gần như không bị AI tạo sinh ảnh hưởng.
• Kỹ thuật viên điện tử, tự động hoá (mã ISCO-08 3114, Kỹ thuật viên điện tử; điểm 0,38): chỉ bị AI tạo sinh ảnh hưởng rất ít.
• Kỹ sư điện tử (mã ISCO-08 2152, Kỹ sư điện tử; điểm 0,42): ở mức 2/4, trên thang bốn mức mà mức 4/4 là bị ảnh hưởng nhiều nhất.

Kỹ sư điện tử cao điểm nhất vì một phần lớn việc của họ diễn ra trên máy tính: thiết kế mạch, viết chương trình cho vi điều khiển, viết tài liệu. Đó là loại việc AI tạo sinh hỗ trợ được nhiều.

Một sự cố ở nhà máy: AI giúp được đến đâu?

Hãy hình dung 2 giờ sáng, băng tải đóng gói dừng đột ngột, màn hình báo lỗi quá tải động cơ. Người trực ca bảo trì sẽ làm gì, và AI chen vào được ở bước nào?

1. Đọc mã lỗi: trợ lý AI có thể giải thích nhanh mã lỗi trong sổ tay biến tần. Đây là chỗ AI giúp thật.
2. Ngắt điện, treo biển an toàn: người phải làm, và phải chịu trách nhiệm.
3. Đo dòng điện, kiểm tra động cơ, sờ ổ bi xem có nóng không: người phải làm bằng tay và dụng cụ đo.
4. Phát hiện nguyên nhân thật: có khi là một con lăn bị kẹt vì mảnh bao bì. Không phần mềm nào nhìn thấy nếu không có người đứng đó.
5. Sửa, chạy lại, ghi sổ: AI có thể giúp viết báo cáo sự cố cho gọn.

Trong năm bước, AI hỗ trợ tốt ở bước 1 và 5. Ba bước giữa, nơi quyết định máy có chạy lại an toàn không, vẫn là việc của người. Đây chính là lý do ngành có Chỉ số chống AI cao.

Việc nào AI hỗ trợ, việc nào khó thay?

Nói chung: việc với chữ, mã, bản vẽ trên máy tính thì AI hỗ trợ ngày càng tốt; việc với thiết bị thật và trách nhiệm an toàn thì khó thay.

AI tạo sinh thường hỗ trợ:

• Viết bản nháp chương trình cho vi điều khiển, PLC, rồi người kiểm tra lại.
• Giải thích tài liệu kỹ thuật tiếng nước ngoài.
• Gợi ý thông số ban đầu cho bộ điều khiển để mô phỏng.
• Soạn báo cáo, hướng dẫn vận hành, danh sách kiểm tra bảo trì.

Khó thay:

• Lắp đặt, đi dây, đấu nối tủ điện.
• Đo đạc và chẩn đoán lỗi tại chỗ.
• Chạy thử một dây chuyền mới cùng tổ vận hành.
• Ký xác nhận an toàn trước khi đóng điện.

Nên đầu tư kỹ năng gì để làm cùng AI?

Chắc phần mà AI không làm được, và biết dùng AI cho phần nó làm tốt. Người giỏi cả hai thường làm nhanh hơn và có giá hơn.

• Hiểu nguyên lí thật sâu: để biết khi nào chương trình AI gợi ý là sai.
• Tay nghề với thiết bị: đo, lắp, sửa, đọc sơ đồ điện.
• An toàn điện: nắm quy trình và luôn làm đúng.
• Dùng trợ lý AI có kiểm soát: hỏi đúng, đọc lại, thử trên mô phỏng trước khi chạy máy thật.

Danh sách kỹ năng đầy đủ và cách tập từ lớp 12 nằm ở bài ngành Kỹ thuật điều khiển và tự động hoá cần kỹ năng gì.

Con số này có giới hạn gì?

Có, và bạn nên biết. Điểm của ILO tính chung cho cả thế giới, không riêng Việt Nam. ILO cũng coi mọi đầu việc trong một nghề nặng như nhau, trong khi thực tế mỗi nơi làm chia việc khác nhau.

Việc ghép nghề của ngành với mã ISCO-08 cũng là ghép gần đúng. Vì vậy hãy xem 66/100 là một tín hiệu để so giữa các ngành, không phải lời hứa về việc làm. Cách site dùng các con số như thế này được giải thích ở trang phương pháp của site.

Nhiều người còn lẫn "tự động hoá" với "AI", nghĩ học ngành này là tự làm mình mất việc. Bài hiểu lầm về ngành Kỹ thuật điều khiển và tự động hoá gỡ lần lượt những ý này. Muốn biết từng nghề làm gì mỗi ngày, xem bài Kỹ thuật điều khiển và tự động hoá ra trường làm gì.

Bước tiếp theo: xem phần Chỉ số chống AI và cách tính đầy đủ trên trang ngành Kỹ thuật điều khiển và tự động hoá. Nếu bạn đang cân với ngành gần, bài Công nghệ kỹ thuật cơ điện tử có bị AI thay thế không cho thấy ngành đó cũng có chỉ số 66, nhưng từ một bộ nghề khác. Còn nếu bạn muốn làm chính phần AI trong máy móc, hãy xem ngành Robot và trí tuệ nhân tạo.