Ngành Kỹ thuật điện tử - viễn thông có bị AI thay thế không?

Ngành Kỹ thuật điện tử - viễn thông có bị AI thay thế không? Theo số liệu hiện có thì khó bị thay hẳn. Chỉ số chống AI của ngành là 57/100, mức khá. Theo ILO 2025, kỹ sư điện tử và kỹ sư viễn thông bị AI tạo sinh ảnh hưởng ở mức 2/4, còn kỹ thuật viên điện tử và kỹ thuật viên viễn thông chỉ bị ảnh hưởng rất ít.

Lý do chính: nghề gắn với thiết bị thật. AI giúp thiết kế và mô phỏng nhanh hơn, nhưng đo đạc, lắp đặt, sửa chữa vẫn cần người. Bị ảnh hưởng cũng không có nghĩa là mất việc, mà là cách làm việc thay đổi.

Chỉ số chống AI 57/100 được tính từ đâu?

Chỉ số lấy từ Bảng A1 trong báo cáo ILO Working Paper 140 (2025) của Tổ chức Lao động Quốc tế. Mỗi nghề có một điểm từ 0 đến 1, là trung bình điểm các đầu việc trong nghề; điểm càng gần 1, AI tạo sinh càng có khả năng làm thay đầu việc đó.

Chúng tôi ghép bốn nghề chính của ngành với mã nghề quốc tế ISCO-08 gần nhất (ghép gần đúng):

• Mã ISCO-08 2152, Kỹ sư điện tử: điểm 0,42; mức 2/4.
• Mã ISCO-08 2153, Kỹ sư viễn thông: điểm 0,48; mức 2/4.
• Mã ISCO-08 3522, Kỹ thuật viên viễn thông: điểm 0,45; chỉ bị AI tạo sinh ảnh hưởng rất ít.
• Mã ISCO-08 3114, Kỹ thuật viên điện tử: điểm 0,38; chỉ bị AI tạo sinh ảnh hưởng rất ít.

Trung bình bốn điểm là 0,4325. Chỉ số chống AI bằng 100 × (1 − 0,4325), làm tròn thành 57. Kỹ sư phần mềm nhúng không được tính vì đó là hướng phụ của ngành.

Mức 4/4 là bị ảnh hưởng nhiều nhất. Ngành này có hai nghề ở mức 2/4 và hai nghề ở nhóm rất ít, thấp hơn các nghề phần mềm.

Từng nghề trong ngành bị AI tác động ra sao?

AI tạo sinh chạm vào phần việc giấy tờ, tính toán và tra cứu nhiều hơn phần việc cầm thiết bị. Nhìn theo từng nghề sẽ rõ hơn.

Kỹ sư điện tử, thiết kế vi mạch

AI có thể gợi ý sơ đồ mạch mẫu, tóm tắt bảng thông số linh kiện, viết nháp đoạn mô tả phần cứng hay kịch bản kiểm thử. Những việc này trước đây mất nhiều giờ.

Phần khó thay là quyết định: chọn kiến trúc nào, đánh đổi giữa giá, điện năng và hiệu năng ra sao, và nhất là gỡ lỗi khi mạch mẫu chạy sai trên bàn thí nghiệm. Kỹ sư vẫn chịu trách nhiệm với thiết kế cuối cùng.

Kỹ sư viễn thông

AI giúp đọc khối số liệu chất lượng mạng rất lớn, phát hiện chỗ bất thường, gợi ý chỉnh thông số trạm. Các công cụ quy hoạch vùng phủ cũng đang dùng thêm AI.

Nhưng quyết định đặt trạm ở đâu còn phụ thuộc địa hình, giấy phép, người dân xung quanh. Xử lý sự cố lúc nửa đêm vẫn cần người hiểu cả hệ thống.

Kỹ thuật viên viễn thông và kỹ thuật viên điện tử

Đây là hai nghề ít bị tác động nhất trong ngành. Hàn nối cáp quang, lắp anten, thay bo mạch, hiệu chuẩn máy đo đều là việc tay chân cần kỹ năng, ở những nơi AI tạo sinh không với tới.

AI có thể giúp tra hướng dẫn sửa chữa, đọc mã lỗi, viết báo cáo sau ca làm. Người làm nghề tiết kiệm thời gian giấy tờ để dành cho việc tại chỗ.

Vì sao nghề gắn với thiết bị thật khó bị thay?

Vì AI tạo sinh làm việc với chữ, hình và mã, còn nghề này làm việc với vật thể. Một bản thiết kế dù đẹp đến đâu cũng phải được chế tạo, đo, thử, sửa trong thế giới thật.

Vài điểm AI tạo sinh chưa làm được thay người:

• Cầm que đo, nhìn máy hiện sóng và nhận ra tín hiệu nhiễu vì một mối hàn lỏng.
• Leo lên trạm, kiểm tra anten bị lệch sau cơn bão.
• Chịu trách nhiệm pháp lý và an toàn cho một thiết bị bán ra thị trường.
• Phối hợp với đội sản xuất, nhà cung cấp linh kiện, khách hàng khi có sự cố.

Điểm ILO có giới hạn gì?

Điểm của ILO tính chung cho cả thế giới, không riêng Việt Nam. Nó cũng coi mọi đầu việc trong một nghề nặng như nhau, trong khi thực tế mỗi người làm một tỷ lệ việc khác nhau.

Việc ghép nghề của ngành với mã ISCO-08 là gần đúng. Vì vậy hãy xem 57/100 là một tín hiệu định hướng, không phải lời hứa. Cách chúng tôi dùng các chỉ số này được giải thích ở trang phương pháp.

Nên học thêm gì để làm tốt cùng AI?

Hãy đầu tư vào phần việc AI khó làm, và học dùng AI cho phần việc nó làm tốt. Bốn hướng cụ thể:

1. Thực hành với thiết bị thật: hàn mạch, đo đạc, gỡ lỗi. Tự làm vài dự án nhỏ từ năm nhất.
2. Nền Toán và tín hiệu vững: để kiểm tra được kết quả mà trợ lý AI đưa ra, thay vì tin mù quáng.
3. Dùng AI như công cụ: nhờ trợ lý AI tóm tắt tài liệu, viết nháp mã cho vi điều khiển, rồi tự kiểm tra từng dòng.
4. Hiểu AI chạy trên thiết bị: hướng như AIoT, ví dụ chương trình AIoT của Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, đưa mô hình AI xuống cảm biến và thiết bị nhỏ. Ở đó AI là thứ bạn xây, không phải thứ thay bạn.

Danh sách kỹ năng đầy đủ và cách luyện nằm ở bài ngành Kỹ thuật điện tử - viễn thông cần kỹ năng gì. Còn việc hằng ngày của từng nghề được kể ở bài Kỹ thuật điện tử - viễn thông ra trường làm gì.

Bước tiếp theo: xem phần Chỉ số chống AI và cách tính đầy đủ trên trang ngành Kỹ thuật điện tử - viễn thông. Nếu bạn muốn một ngành đặt AI vào trung tâm hơn, có thể so với ngành Robot và trí tuệ nhân tạo, nơi phần cứng và AI đi cùng nhau.