Ngành An toàn thông tin cần kỹ năng gì và luyện từ đâu

Bốn kỹ năng nền, ba kỹ năng mềm, và một phẩm chất không thể thiếu. Ngành An toàn thông tin cần kỹ năng gì? Nền là mạng máy tính, hệ điều hành Linux, lập trình và hiểu biết về mật mã; kỹ năng mềm là tư duy điều tra, viết báo cáo rõ ràng và đọc tài liệu tiếng Anh; phẩm chất là đạo đức nghề nghiệp.

Tin tốt là hầu hết những thứ này bắt đầu luyện được ngay từ lớp 12, miễn phí, trên chính máy tính ở nhà.

Bốn kỹ năng chuyên môn làm nền

Mọi vị trí trong ngành, từ giám sát an ninh đến kiểm thử xâm nhập, đều đứng trên bốn chân này. Thiếu một chân, bạn sẽ gặp giới hạn rất sớm.

Mạng máy tính

Bạn cần hiểu địa chỉ IP, cổng, cách một gói tin đi từ máy bạn tới máy chủ, và các giao thức hay gặp như DNS, HTTP. Người làm giám sát đọc nhật ký mạng hằng ngày; người làm kiểm thử dò cổng mở trước khi làm gì khác.

Dấu hiệu bạn đã ổn: giải thích được cho một người bạn chuyện gì xảy ra từ lúc gõ tên một trang web đến lúc trang hiện ra.

Hệ điều hành, đặc biệt là Linux

Phần lớn máy chủ và công cụ bảo mật chạy trên Linux. Bạn cần quen dòng lệnh, hiểu quyền truy cập tệp, tiến trình, cách xem nhật ký hệ thống.

Dấu hiệu bạn đã ổn: di chuyển, tìm tệp, đọc nội dung và đổi quyền bằng dòng lệnh mà không phải tra từng lệnh.

Lập trình

Không cần là người viết mã nhanh nhất lớp, nhưng phải đọc hiểu được mã và tự viết công cụ nhỏ. Python hay được dùng để tự động hoá; C giúp hiểu các lỗ hổng về bộ nhớ; hiểu cách một trang web được viết giúp bạn tìm lỗi ứng dụng web.

Dấu hiệu bạn đã ổn: viết được một đoạn chương trình đọc một tệp nhật ký dài và đếm số lần đăng nhập thất bại theo từng địa chỉ.

Mật mã ở mức ứng dụng

Hiểu vì sao mật khẩu phải được băm, khoá công khai và khoá bí mật khác nhau thế nào, chữ ký số dùng để làm gì. Phần toán sâu học ở đại học; phần khái niệm thì bắt đầu được ngay.

Các môn tương ứng ở trường được mô tả trong bài ngành An toàn thông tin học những môn gì.

Ba kỹ năng mềm quyết định bạn đi được bao xa

Nhiều người mạnh kỹ thuật nhưng chững lại vì thiếu mấy thứ dưới đây. Chúng cũng là phần AI khó làm thay nhất, như phân tích trong bài ngành An toàn thông tin có bị AI thay thế không.

• Tư duy điều tra. Đặt giả thuyết, tìm chứng cứ, loại trừ từng khả năng. Một cảnh báo lạ có thể là tấn công thật, cũng có thể là một nhân viên quên mật khẩu.
• Viết báo cáo rõ ràng. Tìm ra lỗ hổng mới là nửa việc. Nửa còn lại là viết sao cho lập trình viên biết sửa gì, và lãnh đạo hiểu vì sao phải chi tiền sửa.
• Đọc tài liệu tiếng Anh. Thông báo lỗ hổng mới, hướng dẫn công cụ, bài phân tích kỹ thuật phần lớn viết bằng tiếng Anh.

Thêm một điều không phải kỹ năng nhưng quan trọng hơn cả: đạo đức nghề nghiệp. Thử tấn công hệ thống khi chưa được phép là vi phạm pháp luật. Nhà tuyển dụng giao cho bạn quyền truy cập rộng; họ cần tin bạn trước khi cần bạn giỏi.

Luyện từ lớp 12 như thế nào?

Mỗi tuần vài giờ là đủ để bắt đầu. Trang ngành gợi ý một tuần thử, và bạn có thể kéo dài nó thành lộ trình vài tháng:

1. Tháng đầu: làm lộ trình Pre Security trên TryHackMe và các cấp đầu của OverTheWire Bandit. Hai thứ này dạy nền mạng và lệnh Linux theo kiểu trò chơi.
2. Tháng thứ hai: cài Wireshark, quan sát gói tin khi mở một trang web, gửi một email. Tự vẽ lại đường đi của dữ liệu.
3. Tháng thứ ba: học Python cơ bản, viết chương trình nhỏ xử lý văn bản.
4. Song song: bật xác thực hai lớp cho các tài khoản của bạn và của bố mẹ; đọc bài giải thích về mã hoá khoá công khai cho người mới.

Đừng để việc này lấn thời gian ôn thi tốt nghiệp. Toán và tiếng Anh ở lớp 12 cũng là nền cho ngành. Cách xếp thời gian hợp lý được bàn trong bài chuẩn bị gì trước khi học An toàn thông tin.

Năm nhất nên làm gì thêm ngoài giờ học?

Nối những gì học trên lớp với thực hành. Vài việc hay có ích:

• Dựng một phòng lab nhỏ bằng máy ảo trên máy tính cá nhân để thử cấu hình và thử tấn công chính máy của mình.
• Tham gia đội thi tìm cờ (CTF) của trường hoặc câu lạc bộ bảo mật nếu có.
• Ghi lại lời giải từng bài luyện tập thành một bộ hồ sơ năng lực nhỏ; đây là thứ nhà tuyển dụng thích xem hơn bảng điểm.

Chứng chỉ nào đáng quan tâm?

Chứng chỉ không thay được kỹ năng, nhưng giúp hồ sơ xin việc nổi hơn và nhiều tin tuyển dụng ghi ưu tiên. Những chứng chỉ phổ biến trong nghề:

• CompTIA Security+: chứng chỉ nhập môn về bảo mật, hay được người mới chọn.
• Cisco CCNA: về mạng, hữu ích nếu bạn đi hướng hạ tầng hoặc giám sát.
• CEH của EC-Council: về kiểm thử xâm nhập ở mức nhập môn.
• OSCP của OffSec: kiểm thử xâm nhập mức thực hành, thường dành cho người đã có kinh nghiệm.

Không cần vội thi khi còn là sinh viên năm đầu. Lệ phí, điều kiện và giá trị của từng chứng chỉ thay đổi theo thời gian; hãy xem trên trang chính thức của tổ chức cấp và đối chiếu với tin tuyển dụng vị trí bạn nhắm tới. Tin tuyển dụng cũng cho bạn biết chứng chỉ ảnh hưởng thế nào tới lương, như gợi ý trong bài lương ngành An toàn thông tin.

Kỹ năng là thứ bạn tự xây, còn chọn ngành là quyết định cần nhiều thông tin hơn. Xem lời khuyên đầy đủ trên trang ngành An toàn thông tin; nếu bạn thấy mình nghiêng về mạng hơn bảo mật, trang ngành Quản trị mạng máy tính là nơi nên xem tiếp.